كمكهای اولیه در محیط كار
تعریف كمكهای اولیه:
كمكهای اولیه عبارتست از كاربرد ماهرانه اصول پذیرفته شده درمانی به هنگام وقوع یك سانحه یا بد حال شدن ناگهانی , با استفاده از امكانات و وسایلی كه در آن زمان در دسترس وجود دارد . كمكهای اولیه در حقیقت روشهای درمانی تأیید شدهای هستند كه در مورد شخص مصدوم تا رسیدن پزشك یا انتقال به بیمارستان ( اگر لازم باشد ) اجرا میشود .
داشتن معلومات درباره كمكهای اولیه مسئولیتی است همگانی كه نه تنها جان افراد را نجات میدهد و از بروز عوارض ناشی از صدمات و جراحات جلوگیری میكند , بلكه موجب میشود تا روشی منظم در مقابله با فوریتها بر اساس اولویت درمانی آنها تا حداكثر خدمات ممكن , برای حداكثر افراد امكان پذیر گردد .
راهنماییهای عمومی برای انجام كمكهای اولیه :
به عنوان فردی كه كمكهای اولیه انجام میدهید , ممكن است با موقعیتهای دشوار روبرو شوید , تصمیمات و اقدامات شما ممكن است بر حسب شرایطی كه موجب بروز حوادث ناگهانی شده اند, بر حسب عده افراد مبتلا یا درگیر در حادثه , محیط حادثه , فراهم بودن یا نبودن تجهیزات و نیز وسایل زخم بندی فوری و امكان یاری گرفتن از دیگران , تغییر كند . باید آنچه را كه درباره كمكهای اولیه آموخته اید , با شرایط موجود سازش دهیدو یا برحسب موقعیت , از یك روش ابتكاری استفاده كنید
گاهی برای نجات افراد , باید اقدامات فوری بعمل آید و گاه نیازی به شتاب زدگی نیست . كوششها می باید در جهت جلوگیری از صدمات بیشتر , كمك گرفتن از دیگران و قوت قلب دادن به حادثه دیده انجام گیرد .اهم نكاتی را كه به هنگام اقدام به كمكهای اولیه بایستی مد نظر داشته باشید به شرح زیر میتوان خلاصه نمود:
1- قبل از همه مطمئن شوید كه اگر برای نجات مصدوم وارد عمل میشوید , خطری خود شما را تهدید نمیكند
2- به سرعت , بدون دستپاچگی , منظم و هدفدار عمل كنید و اولویت را به موارد اورژانس بدهید .
3- سریعترین اقدام را جهت نجات حادثه دیده از موقعیت وشرایط خطرناك به عمل آورید . برای مثال وی را از آب خارج كنید , از میان شعله های آتش در آورید و به طور كلی از وضعیت های دشواری كه در آن گرفتار شده است دور نمائید .
4- مصدوم را در وضعیت درست و راحت قرار دهید اما مطلقاًَ بیش از آنچه كه لازم است او را حركت ندهید .
5- اقدامات خود را بر حسب نوع جراحات و ضایعات و یا ناخوشی ناگهانی و نیازهایی كه در موقعیت بیمار آنها را ایجاب میكند و نیز در دسترس بودن یا نبودن افراد یا لوازم طرح ریزی كنید به بیان دیگر اقدامات شما درباره كمكهای اولیه باید با تكنیك صحیح و اختصاصی كه در آن شرایط منطقاًَ برای بیمار ضروری است انجام شود .
6- كسی كه كمكهای اولیه را انجام میدهد باید شماره محلهایی كه فوریتهای پزشكی و امدادی را میپذیرند در اختیار داشته باشد ( اگر شماره ای در اختیار ندارد از اطلاعات تلفن میتواند كمك بگیرد ) و به وسیله تلفن مشكل را برای آنها شرح دهد و اقداماتی را كه نجام داده است بازگو كند و از آنها راهنمایی و كمك هایی آمبولانس یا واحد آتش نشانی بخواهد . در موقع گزارش باید نام خود , محل حادثه , عده افراد حادثه دیده , و شماره تلفنی را كه بتوانند با وی تماس بگیرند ذكر كنند و رابطه تلفنی را فوری قطع نكند , زیرا ممكن است آنها بخواهند اطلاعات دیگر ی از او به دست آورند .
7- دقیقاًَ پرس وجو كنید و ببینید چه اتفاقی افتاده است . اطلاعات راجع به حادثه را ممكن است از خود حادثه دیده یا از افرادی كه ناظر حادثه بوه اند جمع آوری كرد .
8- قسمت هایی از لباس حادثه دیده را كه به نقاط مختلف بدن او فشار میآورند شل كنید ( مثل باز كردن دكمه یقه ) و در صورت لزوم لباسهای او را در آورید . اما به خاطر داشته باشید هرگز آسیب دیده را بدون ملافه و پوشش لخت نكنید . ضمناًَ از دستكاری غیر ضروری حادثه دیده احتراز كنید .
9- اگر تنفس قطع شده و یا ضعیف باشد , راه تنفس را باز كرده و در صورت لزوم , تنفس مصنوعی را شروع نمائید .
10- جلوی خونریزی را بگیرید.
11- سطح هوشیاری را بسنجید .
12- از مصدوم در برابر شوك مراقبت كنید .
13- احتمال وجود خونریزی داخلی یا مسمومیت را از نظر دور ندارید اگر حدس میزنید بیمار مسموم شده است , دهان وی رابرای پیدا كردن آثار باقیمانده از ماده مسموم كننده و سوختگی های ناشی از سم به دقت معاینه كنید و اطراف بیمار را برای پیدا كردن منبع مسموم كننده مثل قرص , شیشه دارو , مواد شیمیایی خانگی یا داروهای حشره كش جستجو كنید .
14- قبل از حركت دادن مصدوم , جراحتها و شكستگی های مهم را درمان كنید .
15- مراقب تغییر حال مصدوم باشید و آن را یادداشت كنید .
16- به مصدوم بیهوش یا مصدومی كه مظنون به جراحت داخلی است یا باید بلافاصله در بیمارستان تحت عمل جراحی قرار گیرد , از راه دهان چیزی نخورانید .
17- اجازه ندهید مردم دور شما جمع شوند . این كار باعث اختلال در درمان و مظطرب شدن مصدوم میشود.
18- به مصدوم واطرافیان اطمینان خاطر بدهید واظطراب را از آنها دور سازید .
19- در صورت لزوم , بدون معطلی ترتیب انتقال مصدوم را به بیمارستان یا نزد پزشك بدهید .
20- تا زمانی كه حادثه دیده تحت نظر افراد با صلاحیت مانند طبیب , گروه آمبولانس , گروه نجات یا افسر پلیس قرارنگرفته است و یا تا هنگامی كه خود وی نتواند از خود مراقبت كند و نیز تا وقتی كه تحت مراقبت بستگانش در نیامده است , باید نسبت به او در خود احساس مسئولیت كنید و از وی مراقبت بعمل آوید .
21- از هر گونه اظهار نظر و تشخیص درباره آسیب دیده پرهیز كنید و در مورد وضعیت وی با اطرافیان صحبت و بحث نكنید .
22- بالاتر از همه بعنوان فردی كه كمكهای اولیه را انجام می دهید باید به حدود توانایی های خود آگاه باشید و ضمن كمكهای اولیه و مراقبتهای فوری , هرگز اقدامی نكنید كه سبب تشدید صدمات و جراحات حادثه دیده شود .
اصول كمكهای اولیه در حوادث شایع محیطهای كار
كمكهای اولیه در زخمها و خونریزیها
حوادث اغلب منجر به پیدا شدن زخم در بدن میگردند . این زخمها گاهی در نقاط حساس بدن به وجود میآیند كه خود سبب ایجاد عوارض مهمی میشوند و گاه در نقاط كم اهمیت بدن ایجاد میشوند , ولی در هر دو حال زخمها به مراقبتهای خاصی نیاز دارند .
از نظر علمی , از بین رفتن تداوم بافتها در بدن , اعم از بافت درونی و یا بیرونی را زخم گویند كه به 2 دسته زخمهای باز و بسته تقسیم بندی میگردند . زخمهای باز عبارتند از : پارگی و از بین رفتن تداوم پوست یا مخاطها و زخمهای بسته شامل ضایعات و جراحات بافتهایی است كه در زیر پوست و مخاطها قرار گرفتهاند . خراشها , بریدگیها , دریدگیها , سوراخ شدنها و كنده شدنها از انواع زخمهای باز به شمار میروند .
علت ایجاد زخم معمولاًَ نیروهای فیزیكی است كه از خارج به بافتهای بدن وارد می آید . شایعترین حوادثی كه سبب ایجاد زخمهای باز میشوند عبارتند از: حوادث اتومبیل , سقوط از بلندی , بد استفاده كردن از وسایل برنده وابزار كار ماشین و اسلحه . كمكهای اولیه در زخمهای باز شامل اقدامات زیر است :
1- فوراًَ از خونریزی جلوگیری كنید .
2- زخم را از آلودگی و عفونت محافظت كنید .
3- مراقبتهای لازم را برای رهایی بیمار از حالت شوك اعمال كنید.
4- از بیمار مراقبتهای پزشكی به عمل آورید .
بهترین روش بند آوردن خونریزی شدید این است كه ابتدا پانسمانی روی محل خونریزی بگذارید و سپس با دست به طور مستقیم به روی آن محل فشار وارد كنید زیرا در این طریقه بدون دخالت در جریان خون طبیعی از خونروی جلوگیری میشود .
اگر خونریزی شدید بوده و بند نیاید و احتمال مرگ بیمار باشد باید با یك دستمال , كراوات,جوراب بلند و در صورت موجود بودن با نوار شریان بند ( تورنیكه ) بالای محل زخم را به طرف قلب محكم بسته و بیمار را فوراًَ به بیمارستان منتقل كنید .ضمناًَ از روش فشار دادن نقاط خاص نیز میتوانید استفاده كنید با استفاده از روش نقطه فشار , به طور موقت روی سرخرگ اصلی عضو ( كه به آن خون میرساند ) فشار واردآورید سرخرگ را بین استخوان و بافتهای نزدیك آن محبوس كنید با این روش گردش خون عضو تقریباً متوقف میشود .
در تمام مواردی كه زخم باز دست , گردن , بازو و ساق یا پا دچار خونریزی شده است , باید عضو مجروح را در سطح قلب شخص آسیب دیده قرار دهید تا خونریزی زخم به حداقل برسد . در این مورد استثنایی وجود دارد و آن هم شكستگی عضو میباشد . در این حالت به هیچ وجه عضو شكسته را نباید حركت داد .
كمكهای اولیه در شكستگیها و در رفتگیها
در اثر ضربه , تصادف , سقوط از ارتفاع , افتادن جسم سنگین بر روی استخوان ممكن است انواع شكستگی ضربه و كوفتگی ایجاد شود . استخوان ممكن است در یك نقطه یا چند نقطه بشكند . ممكن است سر استخوان شكسته داخل بافتها و عضلات بماند ( شكستگی بسته ) و یا سراستخوان شكسته , گوشت و پوست را پاره نموده و به خارج آید (شكستگی باز ) در هر حالت بیمار درد دارد , محل شكستگی متورم است و بیمار از حركت دادن آن عضو بیم دارد .
معالجة شوك , بیحركت نمودن عضو شكسته و بستن آن با تخته بند یا آتل( وسیله ای كه برای بیحركت كردن اندام مشكوك به شكستگی به كار برده میشود) به طوری كه در موقع انتقال بیمار , عضو شكسته حركت نكند و جلوگیری از خونریزی اگر وجود داشته باشد , از جمله كمكهای اولیه در مورد شكستگیها میباشد.
در مورد درفتگیها ( جابجایی استخوان یا بیرون آمدن استخوان از مفصل ) نیز كمكهای اولیه شامل اقدامات زیر است :
1- اندام دررفته را در راحت ترین حالت از نظر كمك گیرنده قرار دهید . برای كاستن فشار , دور و زیر اندام آسیب دیده با لشهای مناسب قرار دهید .
2- جای دررفتگی را با یك دستمال یا حوله یا نوار شكسته بندی ببندید تا بیحركت بماند .
3- نباید كوشش كنید كه در رفتگی را جا بیندازید و دستكاری نمائید . زیرا رگها و اعصاب ممكن است آسیب ببیند .
4- اگر حالت شوك ظاهر شد به درمان آن بپردازید .
5- مصدوم را به بیمارستان برسانید
كمكهای اولیه در سوختگیها
سوختگیها عبارتند از آسیب بافت در نتیجه تأثیر حرارت , الكتریسیته , اشعه , و عوامل شیمیایی كه بر حسب عمق یا درجه ضایعات پوستی در 3 درجه , سبك ( درجه یك) متوسط ( درجه دو ) و شدید( درجه سه ) تقسیم بندی میشوند . به طور كلی در معالجه سوختگیها , اگر سوختگی قابل توجه است بایستی بیمار را پوشانیده , گرم نگاه داشته و هرچه زودتر به بیمارستان برسانید . درغیر این صورت در سوختگیهای جزیی لازم است :
1- به فرد گرفتار سوختگی آرامش و اطمینان بدهید .
2- پوششهای تنگ را شل كنید و لوازم شخصی را بیرون آورید .
3- بخش سوخته را به مدت 10 دقیقه زیر جریان آرام آب سرد تمیز بگیرید یا آن را در آب سرد فرو ببرید یا روی آن یخ بگذارید .
4- جای سوختگی را تمیز بپوشانید و به آن دست نزنید .
5- در صورت نداشتن وسایل لازم روی زخم را باز بگذارید .
6- هرگز تاولها را نتركانید , پوست ورآمده را آزاد نكنید و به محل سوختگی دست نزنید .
كمكهای اولیه درسرما زدگی
هدف از كمكهای اولیه در سرما زدگی حفاظت اعضاء سرما زده از آسیب بیشتر است اقدام اصلی باید گرم كردن هرچه بیشتر و سریع تر بدن و به ویژه انتهای سرما زده باشد . گامهای مؤثر در این مورد عبارتند از :
1- سرما زده را بپوشانید و بخوابانید .
2- سرما زده را به جایی گرم برسانید و لباسهای خیس وی را در آورید .
3- اگر سرما زده بیهوش است به وی نوشیدنی گرم بدهید .
4- عضو سرما زده را با قرار دادن آن در داخل آب گرم و یا پیچیدن پتو یا ملافه گرم به دور آن به سرعت گرم كنید . لیكن هرگز عضو آسیب دیده را مالش ندهید
5- در صورت امكان از سرما زده بخواهید با حركات آرام , عضو آسیب دیده را به تمرین وادار و حركت دهید .
6- در صورت لزوم , بیمار را به مركز در مانی انتقال دهید .
كمكهای اولیه در گرما زدگی
گرما زدگی عبارتست از نوعی واكنش بدن نسبت به گرما كه با ازدیا فوق العاده درجه حرارت بدن و اختلال مكانیسم تعریق مشخص میشود . گرما زدگی یك فوریت است كه زندگی را به مخاطره می اندازد و باید به سرعت برای رفع آن اقدام گردد . اقدامات زیر گامهای اساسی در درمان این نوع بیماران میباشد .
1- مصدوم را به یك محیط خنك برده و لباسهای او را از تنش خارج سازید .
2- اگر مصدوم بهوش است او را در وضعیت نیمه خوابیده قرار داده , سر و شانه هایش را به یك بالش تكیه دهید .
3- به دور مصدوم یك ملافه خیس بپیچید و با پاشیدن آب آن را خیس نگهدارید . او را در معرض مستقیم جریان هوا قرار دهید . مثلاًَ به وسیله باد زدن یا روشن كردن كولر یا پنكه , سعی نمائید تا دمای بدن به حد متعارف برسد .
4- اگر بیمار بیهوش میباشد , كمكهای اولیه را آغاز و هر چه زودتر وی را به مراكز درمانی برسانید .
كمكهای اولیه در برق گرفتگی
سوختگی به وسیله جریان برق را برخلاف سایر سوختگیها باید از خطرناكترین نوع سوختگیها دانست كه در بسیاری از موارد باعث مرگ میشود . بدن انسان به دلایل مختلفی هادی بسیار خوبی برای جریان یرق است و در صورت عبور آن از بدن انسان , باعث صدمات فراوانی میگردد .
به طور كلی برای سوختگیهایی كه بر اثر جریان برق اتفاق افتاده است , در محل حادثه كار زیادی نمیتوان انجام داد و باید بیمار سریعاًَ به مراكز در مانی انتقال یابد . لیكن قبل از انتقال بهتر است به نكات زیر توجه داشته باشید :
1- قبل از هر چیز جریان برق را قطع و مصدوم را از محل حادثه دور كنید باگذاشتن یك تخته و كفش لاستیكی و پارچه خشك در زیر پا و پوشدن دستكش لاستیكی گوشه ای از لباس بیمار را گرفته و او را از سیم برق جداكنید . برای این كار میتوان از یك چوب بلند استفاده كرد .
2- چون جریان برق قلب و دستگاه تنفس را زودتر از هر قسمت دیگر بدن تحت تأثیر قرار میدهد , بهتر است از این جهت مراقبت لازم را به عمل آورید . و در صورت لزوم تنفس مصنوعی و ماساژ قلبی را اجرا كنیم .
3- لباسهای بیمار را شل كنید پاهای وی را بالاتر از تنه قرار دهید و محل سوختگی را با پا چه ضدعفونی خشك بپوشانید . توجه داشته باشید كه سوختگی ممكن است هم در محل ورود برق و هم در محل خروج برق وجود داشته باشد . پس باید هر دو طرف را پانسمان كنید .
4- پس از انتقال بیمار به مراكز درمانی بقیه امور را به عهده پزشك معالج بگذارید .
كمكهای اولیه در خفگی آب
اغلب غرق شدگیها در شرایطی اتفاق می افتد كه امكان نجات وجود دارد . و نجات شخص غرق شده با انجام گامهای اساسی زیر میسر میباشد :
1- با سرعت هر شیء خارجی را از دهان مصدوم خارج نمائید و تنفس مصنوعی را بدون معطلی شروع كنید اگر میتوانید این كار را در داخل آب قبل از رسیدن به خشكی انجام دهید . اگر پایتان به زمین میرسد در داخل آب با یك دست بدن مصدوم را نگهدارید و با دست دیگر در همان حال كه تنفس دهان به دهان را انجام میدهید سر را نگهدارید و بینی اور ا ببندید . اگر فاصله با خشكی نسبتاًَ زیاد است و پایتان به زمین نمیرسد در صورتی كه میتوانید در همان حال او را به خشكی برسانید و گهگاهی به اوتنفس بدهید .
2- هنگامی كه مصدوم را به خشكی رساندید تنفسش را آزمایش كنید در صورت لزوم ماساژ قلبی و تنفس مصنوعی را اجرا نمائید .
3- لباسهای خیس را از تن مصدوم در آورده بدن را پس از خشك كردن با حوله خشك بپوشانید و بیمار را به مراكز درمانی برسانید .
كمكهای اولیه در مسمومیتها
هدف از كمكهای اولیه در مسمومیتها, نجات زندگی مصدوم به وسیله از بین بردن عامل مسمومیت و یا رقیق كردن سم و اعزام فوری او به بیمارستان است كه به طریق زیر انجام میگیرد :
الف : در صورتی كه مسموم بهوش باشد :
فوراًَ از او سئوال كنید كه چه اتفاقی افتاده زیرا هر لحظه ممكن است بیهوش شود . اگر علامت سوختگی در لبها و دهان مشاهده نشود و یا بوی مواد نفتی استشمام نگردد فوراًَ با تحریك حلق مسموم را وادار به استفراق نمائید ولی اگر علائم سوختگی در لب و دهان مشاهده شد او را وادار به استفراق نكنید فقط كمی آب به او بخورانید تا سم رقیق شود و سریعاًَ ویرا به بیمارستان برسانید .
ب : در صورتی كه مسموم بیهوش باشد .
اگر تنفس او عادی است او را به پهلو بخوابانید وتوجه نمایید راههای تنفسی او باز باشد . اگر تنفس مسموم ضعیف و یا قطع شده است فوراًَ اقدام به تنفس مصنوعی نموده او را به بیمارستان انتقال دهید .
چنانكه آثاری از سم خورده یا مصرف شده مانند شیشه خالی , نسخه پزشك , قوطی , لیوان , مواد استفراغی موجود باشد , برای تشخیص نوع سم , همراه مسموم به بیمارستان بفرستید . گاهی سوابق بیماری مسموم , نوع داروی مصرفی و شغل بیمار , راهنمای تشخیص مفیدی است .
در اینجا لازم است چند كلمه ای نیز راجع به مسمومیت از راه گزیدگی ها و نیش حشرات صحبت داشته باشیم . در صورت مار گزیدگی یا گزیده شدن به وسیله حشرات , ابتدا باید نیش را از محل نیش زدگی خارج كرده , بالا و پایین محل مار گزیدگی را بست , مقداری یخ روی گزیدگی گذاشت و بیمار را به مركز درمانی رسانید . شكاف دادن محل مار گزیدگی و مكیدن محل نیش نیز بلافاصله پس از گزش مار باشد مؤثر خواهد بود .
كمكهای اولیه در مورد شوك
حالت شوك معلول نارسایی جریان خون است كه میتواند به مرگ منجر شود . علل شوك متعدد است . حوادث شدید كه سبب خونریزی شدید و یا شكستگیهای متعدد میشود , وارد آمدن لگد به شكم كه سبب خونریزی داخلی میشود , سقوط چیزی روی سر یا روی قسمت دیگری از بدن كه ضایعات مهمی را توأم یا بدون بیهوشی سبب شود میتوانند علل شوك باشند .
با مشاهده علائمی چون, رنگ پریدگی و عرق سرد , احساس ناراحتی , احساس تشنگی اظطراب , شكایت از سرما , وجود نبض ضعیف یا تند كه از علائم شوك میباشند , اقدامات زیر انجام گیرد :
1- بیمار را آرام روی زمین بخوابانید و رویش را بپوشانید .
2- اطمینان حاصل كنید كه مجرای تنفسی بیمار باز است .
3- در صورت وجود شكستگی , محل شكستگی را باید ثابت نگه داشته و بیمار را در حالت افقی قرار دهید .
4- در صورتیكه بیمار شكستگی نداشته باشد او را به روی شكم روی زمین بخوابانید و سر او را به طرف كج كنید و یك زانوی او راخم كرده , روی زانوی دیگر بگذارید .
5- در صورت بروز خونریزی از آن جلوگیری كنید .
6- اگر بیمار احساس تشنگی میكند میتوانید به او آب بدهید مگر مواقعی كه از ناحیه شكم صدمه دیده باشد یا حالت تهوع داشته و یا به عمل جراحی نیاز داشته باشد . به بیمار بیهوش نباید چیزی خورانید .
7- با انجام اقدامات فوق , در صورتی كه شوك معالجه نشد , برای مداوای اساسی باید بیمار را به مراكز درمانی انتقال دهید .
كمكهای اولیه به هنگام ورود اجسام خارجی در بدن
گاهی اجسام خارجی , به عللی وارد بدن گردیده و عوارض مختلفی را موجب میگردند . جسم خارجی ممكن است چوب , براده فلزات , سنگ ریزه , شن و یا اجسام مختلف دیگر بوده و در اعضاء گوناگون بدن نظیر اعضاء عضلاتی , چشم , گوش , بینی و گلو وارد شده باشد كه در محیط های كار , ورود اجسام مختلف در اعضاء عضلانی و چشم از شایعترین موارد به شمار میرود .
در مورد اجسام خارجی كه بطور سطحی در عضله فرو رفته است , لازم است بهآرامی آن را در آورده و محل زخم را پس از شستشو پانسمان كنید . لیكن در مواقعی كه اجسام در عمق بیشتری فرو رفته و یا در آوردن آن به دلیل عدم امكانات لازم , خطرات متعددی میتواند در پی داشته باشد , عاقلانه ترین راه , رساندن مصدوم به مراكز درمانی است .
در مورد اجسام خارجی در چشم نیز , اشیاء خارجی ممكن است در روی كره چشم یا قرنیه بمانند و یا آن را سوراخ كرده داخل چشم گردند . وارد شدن كوچكترین شیئی در چشم باعث ناراحتی زیاد میگردد . اگر اشیائی مانند شیشه , فلز , چوب باعث زخمی شدن چشم گردیده و در آن فرو رفته است , تنها راه رساندن سریع مصدوم به مراكز درمانی است .
در مورد اشیاء خرد كه روی پوست داخل پلك قرار گرفته میتوان آنها را با دقت خارج كرد . برای اینكار مریض باید از مالیدن چشم خودداری كند . اگر شیئی خارجی در پلك پائین است آن را با گوشه دستمال یا قطعه پنبه مرطوب میتوانید خارج نمائید . اگر شیئی در قسمت داخلی پلك بالا است , در حالی كه بیمار به پایین نگاه میكند , پلك بالا را به طرف بالا برگردانید و یا در حالی كه مریض به بالا نگاه میكند , پلك را به طرف پایین بكشید تا شیئی خارجی به وسیله اشك روی پلك پایین آمده و خارج شود . اگر به این طریق جسم از چشم خارج نشد , با یك لیوان آب ساده , چشم را از طرف گوشه داخلی بشویید تا فشار آب شیئی خارجی را بیرون آورد . اگر بدین ترتیب نیز نتیجه نگرفتید بیمار را به پزشك برسانید .
اگر مواد شیمیایی وارد چشم شده باشد , خطر سوختگی , عفونت و كوری , بیمار راتهدید میكند . در چنین مواردی پس از شستن چشم باآب فراوان و بانداژ آن , برای درمان اساسی , مصدوم را به مركز درمانی برسانید.
پانسمان و بانداژ
پانسمان پوشش حفاظتی زخم است . كه به منظورهای مختلفی از قبیل : محافظت از زخم در طول مدت التیام , كمك به كنترل خونریزی , جذب خون و ترشحات زخم , جلوگیری از آلودگی بیشتر زخم , نگهداری داروی زخم و كاهش درد انجام میگیرد .
انواع وسیله پانسمان
پوششی كه برای پانسمان زخمها به كار از نظر جنس , اندازه و شكل انواع مختلف دارد كه مهمترین آنها عبارتند از :
1- گاز یا تنزیب: نوعی وسیله پانسمان است كه از پارچه توری مخصوصی تهیه میشود . معمولاًَ چند لایه آن در اندازههای 10×10 سانتیمتری یا به اندازههای مختلف دیگر , وسیله بسیار مناسبی برای پوشانیدن اكثر زخمها است .
2- پد: نوع دیگری از وسیله پانسمان است كه از لایههایی از پنبه و گاز یا پارچه دیگری كه قدرت جذب ترشحات را دارد در اندازه های مختلف تهیه میشود .
3- ورقه پلی اتیلن و پد : پلی اتیلن یك ماده شیمیایی است كه هیچگونه عارضهای از قبیل حساسیت وغیره در تماس با یاخته های بدن ایجاد نمیكند . برای پانسمان ورقهای از پلی اتیلن را همراه با یك پد كه روی آن قرار دارد به روی زخم میگذارند . از این نوع پانسمان معمولاًَ در زخمهای مربوط به اعمال جراحی استفاده میشود .
به طور كلی نمیتوان یك نوع پانسمان را برای همه انواع زخمها مناسب و مطلوب فرض كرد بلكه نوع پانسمان بر حسب نوع زخم , محل و اندازه آن متفاوت خواهد بود .
روش پانسمان كردن
در مورد پانسمان زخمی كه در سطح پوست ایجاد شده و بافتهای عمقی را در بر نگرفته و خونریزی نداشته باشد , میتوانید به شرح زیر اقدام نمایید .
1- وسایل پانسمان را آماده نموده و نزد بیمار ببرید .
2- بیمار را در وضعیت راحتی قرار دهید .
3- دستهای خود را با آب و صابون بشویید و با با الكل آنها را ضد عفونی كنید.
4- با یك دست پانسمان قبلی را بردارید و با دست دیگر , زخم و اطراف آنرا با داروهای ضد عفونی كننده تمیز كنید . این كار را از مركز زخم شروع و به اطراف آن ختم نمائید . یعنی از اطراف زخم دوباره به مركز زخم بر نگردید و به هر تعداد كه لازم باشد گاز یا پنبه استریل برای تمیز كردن به كار ببرید .
5- با استفاده از پنس استریل , به تعداد لازم گاز استریل روی زخم بگذارید .
6- پانسمان را با استفاده از باند یا نوار چسب در محل ثابت كنید .
هنگام تعویض پانسمان باید به علائم عفونت زخم مانند سرخی و تورم در محل زخم و بروز تب توجه شود و اقدامات ضروری انجام گیرد .
بانداژ یا باندپیچی
هنگامی كه زخم را پانسمان كردیم لازم است این پانسمان را به وسیله بانداژ ثابت نگهداریم. علاوه بر این در مواقعی كه میخواهیم تكیه گاهی برای عضو صدمه دیده فراهم نماییم , یا حركت آن را محدود كنیم , عضو را باندپیچی میكنیم .
انواع باند
باندها انواع گوناگون دارند كه برخی از آنها عبارتند از :
1- باندهای لوله شده :این نوع باندها نوارهایی از جنس بافته های مختلف با طول و عرض متفاوت هستند كه بصورت لوله شده (استوانهای) و در بسته بندیهای مختلف میتوان آنها راتهیه كرد . جنس باندهای لوله شده را بر اساس هدفی كه از باند پیچی داریم انتخاب می كنیم. باند لوله شده میتواند از جنس گاز، كاغذ ، فلانل، لاستیك وغیره باشد. معمولاً در زخم بندی ، باندهایی كه از جنس گاز هستند مورد استفاده قرار میگیرد.
از باندهای لوله شده برای بانداژ قسمتهای مختلف بدن استفاده میشود. از متداولترین روشهای استفاده از این نوع باندها ، بانداژ مدور یا حلقوی، بانداژ مارپیچ در فرمهای باز ، بسته و معكوس، بانداژ به شكل 8 و بانداژ حلقهای سر انگشتان قابل ذكرند.
2- باند سه گوش : اگر پارچه مربعی شكلی را كه از یك متر مربع كمتر نباشد ، بطور مایل ازوسط به دونیم كنیم ، دو باند سه گوش یا مثلثی شكل خواهیم داشت باند سه گوش معمولاً در فوریت های پزشكی برای باند پیچی سر ، دست، پا ویا قسمتهای وسیع بدن بكار میرود. از باند سه گوش باند كرواتی نیز میتوان درست كرد. برای این كار راس باند سه گوش را به طرف وسط قاعده آن تا میكنیم و بعد از طول تا میزنیم تا به پهنای مورد نظر دست یابیم. از این نوع باند ، برای بانداژ پیشانی، گوش چشم، سر، آرنج و زانو بخوبی میتوان استفاده كرد.
3- باند چندسر: باند عریضی است كه هر یك از دو انتهای آن با چند بریدگی به قسمتهایی با عرض یكسان تقسیم شده است . این باند را دور قفسه سینه و یا شكم میبندند و هر یك از سرهای یك طرف را روی سرئ مشابه طرف دیگر گذاشته ، با سنجاق به هم وصل وثابت میكنند. این باند در مواردی كه باید پانسمان را مرتباً عوض كرد مناسبترین باندهااست و معمولاً از جنس فلانل میباشد.
4- باند به شكل T : مخصوص پانسمانهای میان دو راه (پرینه) می باشد و معمولاً از چلوار ساخته میشود .
5- باند چسب دار: این نوع باندها با نامهای تجارتی مختلف در داروخانه ها به فروش میرسد در وسط باند یك قطعه گاز استریل كه بعضاً با یك محلول ضد عفونی آغشته شده است قرار دارد باید توجه كرد پشت قطعه گاز و چسب سوراخ سوراخ بوده تا بخارات زخم بتواند ار آن خارج گردند.
6- باند توری كشدار : این نوع باند از جنس تور و بشكل ساقه جوراب و كشدار است وبه اندازههای مختلف بدن بریده میشود طرز استفاده از آن بسیار ساده بوده ، قابل شستشو و استفاده مجدد است
لازم به یاداوری است در بین انواع مختلف باندها ، باند سه گوش و لوله ای متداولتر از بقیه بوده وكاربرد بیشتری دارند.
تنفس مصنوعی و شیوههای مختلف آن
منظور از تنفس مصنوعی آن است كه شخصی را با وسایل و ابزاری غیر از آنچه طبیعت در اختیار او قرار داده است به تنفس وا داریم. این عمل را به روشهای مختلفی چون : تنفس دهان به دهان ، تنفس دهان به بینی ، تنفس مصنوعی با كیسه تنفس ، تنفس مصنوعی به طریقه فشار بر سینه و كشیدن بازو ، تنفس مصنوعی به طریقه فشار بر پشت و كشیدن بازو و غیره میتوان انجام داد.از میان روشهای فوق دو روش دهان به دهان و دهان به بینی دارای اهمیت بیشتری است.
برتری این دو روش بر سایر روشها به قدری است كه عملاً نیاز به استفاده از سایر روشها را منتفی میكند.
با سلام و احترام